Πέντε χρόνια πριν, συζητώντας με την κυρία Κατερίνα Μάτσα, εξέφρασα την αγωνία μου σχετικά με το μέλλον του Προγράμματος στις Κοινότητες, που τότε μόλις ξεκινούσε. Αναρωτιόμουν εάν θα συνεχίζαμε να έχουμε την αναγκαία υποστήριξη, από τους εμπλεκόμενους φορείς, προκειμένου να υλοποιήσουμε τις ιδέες μας, όπως ακριβώς τις φανταστήκαμε. Μου απάντησε, με ένα πικρό χαμόγελο: μην ανησυχείς Δημήτρη, τα ναρκωτικά πάντα «πουλάνε» σαν θέμα στην Ελλάδα. Προφανώς, είχε απόλυτο δίκιο.
Αφορμή, για το σημερινό κείμενο, είναι το αφιέρωμα που παρουσιάστηκε, σε δύο συνέχειες, στο ΒΗΜagazino (τ.371:Οι «άθλιοι» των Αθηνών σελ.70-78 και τ.372:So, legalize it? σελ.72-82). Η αιτία, βέβαια, είναι βαθύτερη και τυρρανούσε το μυαλό μου αρκετό καιρό τώρα, αναζητώντας την ευκαιρία να αποκτήσει μορφή και νόημα. Είναι η απάντηση που έδιναν οι Εθελοντές Οδοντίατροι του προγράμματος, όταν ρωτούσα πώς τους φάνηκε η πρώτη επίσκεψη στην Κοινότητα: «Μα αυτά τα παιδιά είναι φυσιολογικά… Θα μπορούσαν να είναι τα παιδιά της διπλανής πόρτας… Οι φίλοι των παιδιών μου, συγγενείς ή γείτονες… Και μπορείς πραγματικά να συζητήσεις μαζί τους…»
Τελικά, τι κουβαλάμε στο κεφάλι μας; Ποια είναι τα δομικά συστατικά των συλλογισμών μας; Τι προσδιορίζει την ματιά που ρίχνουμε στον Κόσμο; Ποιες Φωνές ψιθυρίζουν τι να προσέξουμε, τι να ακούσουμε, τι να επιλέξουμε να δούμε, να μυρίσουμε, να αγγίξουμε, να αγαπήσουμε…;
Για όσους και όσες από εμάς δεν έτυχε να μοιραστούμε στιγμές της ζωής, με έναν άνθρωπο που βιώνει την αναμέτρηση με κάποια εξάρτηση, ο κόσμος αυτού του Άλλου είναι μία σειρά από εικόνες και ιστορίες: συζητήσαμε για αυτές σε παρέες, γελάσαμε ή κλάψαμε με αυτές σε μία ταινία, τρομάξαμε από αυτές σε ένα ντοκιμαντέρ στην τηλεόραση, τις προσπεράσαμε αδιάφορα ή τις διαβάσαμε με μεγάλη προσοχή σε ένα αφιέρωμα κάποιου Κυριακάτικου περιοδικού, τις φυλάξαμε βαθιά μέσα στην καρδιά μας και τις ανασύρουμε ανά περίπτωση. Για τους υπόλοιπους, που βιώνουν οι ίδιοι ή αγαπημένα πρόσωπα γύρω τους, την πορεία από το δύσβατο μονοπάτι της εξάρτησης, λέξεις όπως χασίς, πρέζα, αλκοόλ, τράπουλα, γεύμα, ταχύτητα, σχέσεις, μπορεί να έχουν διαφορετικό νόημα, ιδιαίτερο και ανεκτίμητο.
Κάποιοι ονομάζουν τις εικόνες που αναφέρθηκαν παραπάνω στερεότυπα, όπως και να λέγονται, όμως, αποτελούν βασικά στοιχεία του συστήματος αντιλήψεων που υπάρχει στον εγκέφαλό μας, το οποίο είναι εξαιρετικά πολύπλοκο και σύμπλοκο, στην προσέγγιση και ανάλυσή του. Ο τρόπος που υπάρχουμε στον Κόσμο εξαρτάται από το σύστημα αντιλήψεών μας και η επαφή μας με τον Κόσμο καθορίζει τον τρόπο που υπάρχουμε. Στην πραγματικότητα, κάθε στιγμή ποιούμε τον Κόσμο γύρω μας, αφού τον επεξεργαζόμαστε στον εγκέφαλό μας και συνδεόμαστε με αυτόν μέσα από τις αντιδράσεις μας (προφανείς ή μη).
Το ζήτημα είναι: πόσο ενήμεροι/ες είμαστε για τον τρόπο που βλέπουμε τον Κόσμο; Η επαφή με το άγνωστο, το αν-οικείο, το διαφορετικό είναι μία δοκιμασία: αντιλαμβανόμαστε ότι υπάρχουν και άλλες Φωνές, άλλες ιστορίες, εξίσου ισχυρές με τις δικές μας, με ίσο μερίδιο στην πραγματικότητα, που βρίσκονται στα όρια του δικού μας Κόσμου, οι οποίες, όμως, μας προσφέρουν την ευκαιρία να στοχαστούμε για το είδος του Κόσμου που έχουμε επιλέξει να υπάρχουμε.
Αν χρειαστεί να διαβάσουμε ανάμεσα και πέρα από τις γραμμές, αν επιλέξουμε να σκεφτούμε ποιος λέει τι και σε ποιο πλαίσιο και προτιμήσουμε την άβολη μετακίνηση στην αντίπερα όχθη, δίχως προσδοκίες και ανταλλάγματα, απλώς και μόνο, ίσως, για την χαρά του ταξιδιού, μπορεί να σταματήσουμε να «αγοράζουμε» το προϊόν ναρκωτικά και να αρχίσουμε να καλλιεργούμε το προϊόν συνύπαρξη.
