Στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία (ένθετο ‘Ε’, 25-01-09), δημοσιεύθηκε συνέντευξη του κοινωνικού επιδημιολόγου Richard Wilkinson, με τον τίτλο «Η κοινωνική αδικία βλάπτει σοβαρά την υγεία». Την Τετάρτη 28/01, αναρτήθηκε στο e-tipos.com, είδηση με τίτλο «Ο νέος ‘χάρτης’ των ασθενειών».

Ακολουθεί απόσπασμα από την συνέντευξη, ενώ την είδηση για την σημασία του γονιδιώματος μπορείτε να την αναζητήσετε εδώ. [Δύο  άρθρα για την σχέση στοματικής υγείας και κοινωνικών ανισοτήτων είναι: Petersen PE: Sociobehavioral factorsin dental caries- international perspectives. Community Dent. Oral Epidimiol. 2005 Aug;33(4):274-9 και Watt R., Sheiham A.: Inequalitiesin oral health- a review of the evidenceand recommendations for action. BDJ 1999 Jul 10;187(1):6-12]

inequal-big

«Για την σχέση υγείας και κοινωνικών ανισοτήτων, το ’60 και ’70, πολλοί έδιναν μια δαρβινιστική εξήγηση στο φαινόμενο. Έλεγαν ότι οι ανισότητες είναι παράγωγα μιας φυσικής επιλογής, μέσω της οποίας οι υγιείς ανέβαιναν τη σκάλα της κοινωνικής ιεραρχίας, ενώ όσοι είχαν προβλήματα υγείας έπεφταν κοινωνικά στον πάτο…

Πολλοί λένε ότι η εθνική κουλτούρα κάθε χώρας επηρεάζει τα επίπεδα των κοινωνικών ανισοτήτων της, αλλά υποψιάζομαι ότι οι ανισότητες είναι εκείνες που γεννάνε τις διαφορετικές κουλτούρες και όχι το αντίστροφο…

Είμαστε, λοιπόν, ικανοί για το καλύτερο και για το χειρότερο. Το τι κάνουμε τελικά έχει σχέση με το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο βρισκόμαστε. Και η ανισότητα είναι ένα περιβαλλοντικό κίνητρο, ένα έναυσμα για το ποιες κοινωνικές στρατηγικές θα χρησιμοποιήσουμε. Ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία μοιραζόμαστε αυτά που έχουμε μεταξύ μας ή ζούμε σε μια κοινωνία στην οποία χρειάζεται να μαχόμαστε για το καθετί που μπορούμε να αρπάξουμε;…

Στην Αγγλία πολλοί πήραν και δεύτερο δάνειο για να αγοράσουν αυτοκίνητο και άλλα αγαθά. Αυτό αποδεικνύει μέρος της πίεσης για κατανάλωση, η οποία είναι αυξημένη λόγω του ότι υπάρχει μεγαλύτερος ανταγωνισμός για status –ένα status κατανάλωσης. Σε μια άνιση κοινωνία, αν έχεις δευτεροκλασάτα αγαθά, είσαι ένας πολίτης δεύτερης κατηγορίας. Η ψυχολογία έχει να επιδείξει κάποια πολύ ενδιαφέροντα πειράματα για το πώς οι άνθρωποι ανταποκρίνονται στο stress… Κάποιος, λοιπόν, εξέτασε όλες αυτές τις σχετικές μελέτες, περίπου 200, για να βρει ποιοι τύποι άγχους αυξάνουν πιο αξιόπιστα τα επίπεδα της κορτιζόνης μας. Και βρήκε ότι είναι η λεγόμενη ‘απειλή της κοινωνικής εκτίμησης’, το ότι δηλαδή οι άνθρωποι κρίνουν την επίδοσή σου και τον χώρο στον οποίο κινείσαι, το αν αφήνεις μετέωρο τον εαυτό σου, αν έχεις κάποια κακή επίδοση, αν κάνεις κάποια βλακεία και εκτεθείς…Αυτού του είδους οι καταστάσεις είναι οι πιο σημαντικές πηγές άγχους για την κοινωνία μας. Και, φυσικά, οι ανισότητες αυξάνουν τα επίπεδα της ‘απειλής κοινωνικής εκτίμησης’. Κρίνουμε ο ένας τον άλλον και η αξιολόγησή μας σχετίζεται ολοένα και περισσότερο με την θέση των γύρω μας στην κοινωνική ιεραρχία. Είσαι κάποιος σημαντικός, κάποιος που αξίζει την προσοχή μου και τον σεβασμό μου; Ή δεν πιάνεις μία, οπότε μπορώ να σε αγνοήσω;…

Αν είσαι αγχωμένος 20 λεπτά ή μία ώρα, αυτό δεν έχει καμία συνέπεια για την υγεία σου. Αν αυτό, όμως, συνεχιστεί για μέρες, βδομάδες και μήνες, το ανοσοποιητικό σου σύστημα χάνει τον έλεγχό του και το καρδιαγγειακό σου σύστημα υποφέρει, άρα είσαι πολύ πιο εκτεθειμένος σε σοβαρούς κινδύνους για την υγεία σου… Και το άγχος μάς επηρεάζει με δύο τρόπους. Ο ένας είναι αυτός που ήδη περιέγραψα. Ο άλλος έχει να κάνει με το γεγονός ότι για να αντιμετωπίσουμε το stress πίνουμε περισσότερο, καπνίζουμε περισσότερο, καταναλώνουμε περισσότερο. Τρώμε για να ανακουφιστούμε. Εφαρμόζουμε όλων των ειδών τις μεθόδους για να αυτοϊαθούμε. Μπορεί να είναι ένα μικρότερο κομμάτι της όλης εικόνας, αλλά είναι μέρος της. Οπότε υπάρχουν άμεσες συνέπειες του άγχους στις αντιδράσεις της συμπεριφοράς μας σε αυτό, κάτι που εξηγεί γιατί οι σχετικές με την υγεία συμπεριφορές έχουν ένα κοινωνικό συστατικό…

Σε κοινωνίες με μεγάλη ανισότητα, οι άνθρωποι όλων των εισοδηματικών αποχρώσεων τα πάνε άσχημα στον τομέα της υγείας. Οι συνέπειες είναι πιο σοβαρές στην βάση, αλλά φαίνεται ότι διαπερνούν και το μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού της συγκεκριμένης χώρας. Οπότε, ακόμη και οι άνθρωποι της μεσαίας τάξης σε μια κοινωνία άνιση θα έχουν πιο σύντομη ζωή, θα είναι πιο εύκολο να γίνουν υπέρβαροι, τα παιδιά τους θα είναι πιο πιθανό να μπλέξουν με τα ναρκωτικά και τη βία και να τα πάνε άσχημα στο σχολείο… Βασικά, αυτό για το οποίο μιλάμε εδώ είναι μια γενική κοινωνική δυσλειτουργία, με όλων των ειδών τα αποτελέσματα. Παράγοντες όπως οι εφηβικές εγκυμοσύνες, το επίπεδο της εγκληματικότητας, το προσδόκιμο όριο ζωής κ.λ.π. συνδέονται απόλυτα με το πόσο άνιση είναι μια κοινωνία και επηρεάζουν όλο το κοινωνικό φάσμα –και όχι μόνο τους φτωχούς.»

genome

Σε πρώτη ανάγνωση, οι δύο προσεγγίσεις -για την υγεία και την ασθένεια- μοιάζουν αλληλοαποκλειόμενες. Με μια πιο προσεκτική ματιά, διαπιστώνουμε ότι είναι μάλλον συμπληρωματικές. Σκέφτομαι, όμως, ότι εάν μάχεσαι την κοινωνική αδικία μπορεί και να κάνεις πρόληψη της υγείας, της δικής σου ή τρίτων. How about that? 🙂

Advertisements